NOTARIS

DE NOTARIS GEEFT ADVIES

Tekst Luuk Obbink Beeld Erik Boschman, Marijn van der Waa

‘Denk goed na over de koude kant. Ex-partners kunnen heel vervelend zijn’

Onder senioren leven veel vragen over erfrecht, schenken en het testament. Tijd voor FNV Magazine om een notaris te bevragen. Wat moet je vastleggen, hoe zit het met de belastingen en wat kost dat nou, een notaris?

Om eerst maar even een misverstand uit de weg te ruimen: het vastleggen van je laatste wil kost een paar centen, maar ervan afzien is vaak nog veel duurder. ‘Denk je eens in wat voor werk het is als de notaris moet uitzoeken wie de erfgenamen zijn en waar ter wereld ze allemaal wonen. Dat kan flink in de papieren lopen’, schetst Annamaria Lopez-Brea Gertenbach (41), notaris bij haar Alkmaarse kantoor Notaria. Ook zij had onlangs nog twee bijeenkomsten, met in totaal tegen de driehonderd belangstellenden. Haar boodschap: denk niet dat alles geregeld is nu de langstlevende standaard alles erft, want dit is de minimale basis.

ERFENIS

Annamaria noemt vijf redenen om erfzaken vast te leggen:

Een: ‘Om te beginnen moet je nadenken over de positie van de koude kant. Dat verhoudingen goed zijn, wil niet zeggen dat dit zo blijft. Ex-partners kunnen heel vervelend zijn.’

Twee: het onterven van kinderen. ‘Sommige mensen hebben geen contact meer met een of meerdere kinderen. Daar komen heel veel vragen over.’

Drie: het vermaken van legaten. ‘Dat zijn schenkingen die je doet voordat de erfenis wordt verdeeld. Dat kan iets specifieks zijn, een schilderij waar een nabestaande erg aan is gehecht. Of geld dat je bijvoorbeeld aan een goed doel wilt schenken. Daarna wordt pas de erfenis verdeeld.’

Vier: het benoemen van een executeur-testamentair. ‘Nabestaanden kunnen onenigheid hebben over de afwikkeling, bijvoorbeeld als het gaat om de waarde van een te verkopen woning. Daarom moet er een daadkrachtig persoon zijn die knopen kan doorhakken. Dat bespoedigt de afwikkeling.’

ERFBELASTING

Vijf: de erfbelasting. En daar wordt het verhaal al wat ingewikkelder. Als van een stel iemand overlijdt, krijgt de partner de helft van het achterblijvende huwelijksvermogen. De andere helft wordt in gelijke delen verdeeld over de partner en de kinderen. ‘Stel er zijn twee kinderen en er is in totaal zes ton te verdelen, dan krijgt de partner dus drie ton, plus een derde van de andere helft, een ton dus. De kinderen krijgen ieder een schuldigverklaring van een ton’, schetst Annamaria. Dat wil zeggen: ze krijgen niks in handen, want de langstlevende houdt de beschikking over het geld.

Tot zover helder, maar dan komt de fiscus langs. Voor de partner geldt een vrijstelling van ruim 6,5 ton, dus die betaalt niks. ‘Maar kinderen worden fiscaal afgerekend voor een erfenis van een ton, met een vrijstelling van ruim twintigduizend euro per kind. Over het meerdere, tot 120 duizend euro, betalen ze 10 procent belasting, daarboven zelfs 20 procent. Voor een erfenis die ze niet eens in handen krijgen. Vaak hebben ze dat geld niet eens.’ Daar komt bij: tegen de tijd dat ook de andere partner overlijdt, kan het geld wel eens op zijn. Is het niet aan peperdure reizen, dan wel aan langdurige verzorging in een instelling.

‘Dat willen we natuurlijk niet’, zegt Annamaria. ‘Daarom is er het tweetrapstestament ontwikkeld.’ Heel in het kort komt het erop neer dat de notaris vastlegt dat de erfenis van de eerste partner pas vrijkomt als ook de tweede partner is overleden. ‘Dat is veel reëler. Ouderen zijn tegenwoordig meer geneigd hun geld uit te geven. Nabestaanden betalen zo belasting over wat er werkelijk overblijft. Bovendien kun je ook nog vastleggen dat de erfenis van de eerste partner niet besteed mag worden aan verzorgingskosten in een instelling. Nog een bijkomend voordeel is dat er in deze opzet sprake is van twee erfenissen, waarvoor dus ook twee keer de vrijstelling geldt.’

Tekst loopt door onder de foto en het kader.

Seniorengroepen van de FNV organiseren geregeld bijeenkomsten met een notaris, waar FNV-leden gratis voorlichting krijgen over erfrecht en het (levens)testament. Kijk op www.fnv.nl/activiteiten of er binnenkort bij jou in de buurt een bijeenkomst is!

WARME HAND

Een andere manier om het overmatig betalen van erfbelasting te voorkomen, is het bij leven doen van schenkingen: met de warme hand. Zo mogen ouders hun kind jaarlijks 5.515 euro belastingvrij schenken en eenmalig een hoger bedrag, bijvoorbeeld voor het kopen van een huis. Deze schenkingen lopen niet via de notaris. Schenkingen van geld dat vastzit in onroerend goed, moeten wel langs de notaris. Maar volgens Annamaria zijn deze schenkingen niet vaak lonend. ‘Je zag dat in het verleden wel, maar de fiscus heeft het ook gezien en dat redelijk afgetimmerd. Hooguit wordt het aantrekkelijk als je in het tarief van 20 procent terechtkomt.’

LEVENSTESTAMENT

Tot zover de pecunia. Maar dat is niet het enige waar het in het leven en bij het ouder worden om gaat. Het kan ouderen ook overkomen dat ze niet meer in staat zijn om op een verantwoorde manier beslissingen te nemen. ‘Dat betekent bijvoorbeeld ook dat je zonder toestemming van een dementerende partner je huis niet kan verkopen’, schetst Annamaria. ‘Wie niks regelt, kan in een wirwar van regels terechtkomen, waarbij de kantonrechter iemand onder bewind plaatst wegens wilsonbekwaamheid. Bovendien moet je als gemachtigde elk jaar verantwoording afleggen.’ Dit alles is te voorkomen met het opstellen van een levenstestament: een algehele notariële volmacht, waarin de partner in geval van wilsonbekwaamheid als gemachtigde wordt aangewezen. ‘Of de kinderen of een van hen, als er geen partner meer is. Of je regelt tekenbevoegdheid tot een bepaald bedrag.’

MEDISCHE KANT

De volmacht is hoofdstuk één van het levenstestament, legt Annamaria uit, hoofdstuk twee gaat over de medische kant. En die is gelijk een stuk ingewikkelder: het gaat over de vraag in hoeverre je behandeld wil worden als de mogelijkheden afnemen. ‘Sommige mensen zeggen: geef mij maar een spuitje als ik naar een verpleeghuis moet. Dat gaat niet gebeuren natuurlijk, maar je kunt het wel opnemen. Het zegt namelijk wel iets. Soms willen mensen een persoonlijke brief toevoegen aan het levenstestament. Dat juich ik van harte toe, want wij als notarissen gebruiken alleen maar juridische termen.’

Wat het ook ingewikkeld maakt, is dat mensen nu wel kunnen vastleggen wat ze willen als ze in een bepaalde situatie terechtkomen, maar het pas echt weten als het zover is. Annamaria weet waarover ze het heeft: tweeënhalf jaar geleden overleed haar man na een lang ziekbed. ‘Als je hem bij gezondheid had gevraagd of hij verder zou willen leven in de staat waarin hij later raakte, zou hij beslist ‘nee’ hebben gezegd. Maar naarmate de ziekte vordert, ga je je grenzen verleggen. Wat je vastlegt, is echt heel persoonlijk en ieder gaat anders met de situatie om.’

MISBRUIK

In het kader van de volmacht wijst de notaris graag nog op een risico ervan, want misbruik is ook mogelijk. Ze schetst het aan de hand van een voorbeeld. ‘Een alleenstaande vrouw had geen familie en had vastgelegd dat de erfenis voor een aantal goede doelen was, plus een klein deel voor haar buurvrouw, die regelmatig naar haar omkeek. Tot er opeens twee neefjes opdoken, die haar veel aandacht gaven en haar overhaalden om haar testament te herzien. Dat wilde ze wel: familie, nietwaar? Zo kwamen ze bij mij. In zo’n geval kan de notaris een VIA-arts inschakelen om te onderzoeken of de betrokkene wilsbekwaam is. Ze bleek behoorlijk dement, dus ik heb mijn medewerking geweigerd. Een van de neefjes zei toen: ach, ik heb een studievriend die notaris is, die regelt het wel. Je kunt in zo’n geval alleen maar hopen dat die studievriend ook achterdochtig is, want de notaris heeft geheimhoudingsplicht.’

En als ze tijdens een gesprek het gevoel krijgt dat de cliënt beïnvloed wordt door een naaste, spreekt ze de cliënt graag even alleen. ‘Dan vraag ik vriendelijk of degene die is meegekomen even plaats wil nemen in de wachtkamer. Het signaleren van misbruik is ook een taak van de notaris.’

ECHT NODIG?

Tot slot, om op het begin terug te komen. Kan het allemaal niet goedkoper, bijvoorbeeld door zelf op een A4’tje vast te leggen wat er met je bezittingen moet gebeuren en thuis in de kluis te leggen? In uitzonderlijke gevallen kan het volstaan, stelt Annamaria. ‘In een standaardsituatie van een gehuwd stel met twee kinderen en een beperkt vermogen is het niet nodig wat vast te leggen. Per codicil kun je alleen vastleggen wat er met inboedel en sieraden moet gebeuren, bijvoorbeeld: alles gaat naar de kringloop.’

Als het gaat om een alleenstaande, wordt het alweer ingewikkelder. ‘Dan moet je op zoek naar al die neefjes.’ En dat geldt ook voor het geval er geld op een bankrekening staat waar nabestaanden niet bij kunnen. ‘Echt, je kunt dan niet om de notaris heen.’

DE KOSTEN

En voor de kosten hoef je het niet te laten, vindt Annamaria. Een alleenstaande moet rekenen op enkele honderden euro’s voor een testament, een stel iets meer. ‘Notarissen hebben ook hun specialisaties en het is de moeite waard om te vergelijken. Heel simpel: je kunt een kilo appelen bij de groenteboer halen, maar ook op de markt. Het is maar wat je wilt.’

‘Misbruik signaleren is ook een taak van de notaris’

Schenktips, alles over erven en het levenstestament vind je op www.notaris.nl. Op deze website vind je nog veel meer informatie over notariële zaken en kun je een notaris in de buurt opzoeken.

Deel deze pagina