PENSIOEN

Pensioenconferentie FNV Senioren

VEEL ONZEKERHEID, MAAR ER GLOORT HOOP

Tekst Peter van der Aa Beeld Rob Nelisse

Volgens hoogleraar Bernard van Praag is indexeren van de pensioenen mogelijk en kan het koopkrachtverlies van gepensioneerden worden ingehaald.

Over de toekomst van de rente en rendementen is veel onzeker

Het zijn vervlogen tijden die heersen in het Openluchtmuseum in Arnhem. Maar even niet als 250 leden van FNV Senioren de locatie hebben gekozen om zich te verdiepen in de pensioenproblematiek. Dan vliegen eigentijdse begrippen als rekenrente, dekkingsgraad en indexatie de bezoekers om de oren.

De vakbondsleden willen zich op de conferentie breed oriënteren en de uiteenlopende opvattingen horen van deskundigen van binnen en buiten de vakbeweging. Waarom zijn onze pensioenen nu al jaren bevroren en worden kortingen ternauwernood voorkomen terwijl de schatkisten van de fondsen uitpuilen? Wanneer komt de indexering eindelijk weer eens op gang? En halen we dan misschien ook nog wat terug van de verloren pakweg twintig procent van het afgelopen decennium? Er is veel onzekerheid, maar er gloort hoop. En wat zeker duidelijk wordt in Arnhem: zonder slag of stoot krijgen we niks voor elkaar.

PERSPECTIEF

De zaal luistert ademloos naar het betoog van de Amsterdamse emeritus hoogleraar Bernard van Praag, want hij schetst perspectief. Hij rekent af met wat hij de dogma’s noemt die de discussie over onze pensioenen gijzelen. Bijvoorbeeld dat de extreem lage marktrente moet worden gehanteerd om het rendement van de pensioenfondsen te berekenen. Het gemiddelde resultaat dat over vele jaren is geboekt ligt tussen de vijf en zeven procent. Dat scheelt nogal wat met de 0,3 procent die het ABP hanteert om de toekomstige verplichtingen te berekenen. Van Praag bepleit dan ook uit te gaan van een rendement van tussen de 2,5 en 3,5 procent na aftrek van kosten en inflatie.

HONDERD MILJARD

Hij zet bovendien vraagtekens bij de voorspelling dat de rente nog lange tijd laag zal blijven. De hoogleraar geeft toe dat de toekomst in dat opzicht onzeker is, maar er zijn evengoed factoren die een renteverhoging waarschijnlijk maken. Dat er bij indexering voor jongeren straks niets meer in het pensioenvat zit, zoals vaak wordt beweerd, noemt hij ‘demagogische stemmingmakerij’. Doordat de rekenrente tussen 2009 en 2019 gedaald is van vier naar 0,3 procent, hebben drie miljoen gepensioneerden twintig procent ingeleverd, omdat er niet is geïndexeerd. De nog werkenden krijgen daardoor straks ook een lager pensioen. Dat geld blijft in de pensioenpotten zitten. De reserves van de fondsen zijn veel te groot. Van Praag rekent voor dat met een rendement van 2,8 procent er bij het ABP een vrije reserve is van honderd miljard in plaats van een tekort. En dus: indexeren kan en het koopkrachtverlies dat is geleden kan worden ingehaald.

ONZEKER

Bestuurder Tuur Elzinga, hoofdonderhandelaar pensioenen bij de FNV, deelt het optimisme van Van Praag niet. Hij legt de nadruk op de onzekerheid over toekomstige rente en rendementen. Hij wijst naar Japan als voorbeeld. Daar is de rente al meer dan tien jaar één procent. Dat hangt samen met een vergrijzende bevolking. Daar hebben wij ook mee te maken. De vraag is of de arbeidsproductiviteit nog wel kan blijven stijgen zoals vroeger. In Nederland vlakt die af. Dat betekent minder groei en minder rendement op investeringen. Groei stuit ook op fysieke grenzen. Kijk naar Japan, Oost-Europa, Noord-Amerika, Afrika, overal neemt het groeitempo af. De conclusie moet dan ook zijn: temper je verwachtingen.

ARME OUDEREN
Maar het is volgens Elzinga ook onaanvaardbaar dat we door het gegoochel met de pensioenen straks veel arme ouderen hebben, terwijl er zoveel geld in de fondsen zit. Het vorig jaar gesloten pensioenakkoord moet soelaas bieden, maar de uitwerking daarvan vergt nog wel twee à drie jaar. Over de lopende onderhandelingen wil de FNV-bestuurder niets kwijt, maar hij vindt wel dat het verantwoord is al vooruit te lopen op de regels die straks in het nieuwe pensioenstelsel gaan gelden. In deze overgangsfase zouden fondsen al de ruimte moeten krijgen om te indexeren. De rekenrente mag dan een controversieel onderwerp zijn, ook de FNV is er voor om voorlopig 2,8 procent te hanteren. Dat maakt indexering haalbaar.

DISCUSSIE

Na het betoog van de inleiders, staat op de conferentie een forumdiscussie op het programma. Annelies van Egmond, die namens de FNV in het verantwoordingsorgaan van het ABP zit, sluit aan op het verhaal van Tuur Elzinga. Zij voegt nóg een mondiale onzekerheid toe aan de opsomming van de FNV-bestuurder. China wordt de overheersende wereldmacht. Als gevolg daarvan moet het Westen een stap terug doen en genoegen nemen met lagere rendementen. Maar twee procent moet haalbaar zijn en dat is al genoeg voor het pensioenstelsel. Ruud de Kloe, voorzitter van de commissie Pensioenen van het ledenparlement, spreekt de vrees uit dat een pensioen van tachtig procent van het middelloon in de toekomst niet meer haalbaar is. Tuur Elzinga haakt daarop in: het doel moet tachtig procent blijven ook al betekent dat dat de premies omhoog moeten.

ONZEKERHEDEN

Huub Esten, secretaris van de Werkgroep Pensioen Acties, is alle onzekerheden waarvan constant sprake is beu. Absolute zekerheid bestaat niet, vindt hij. Laten we het doen met zoveel mogelijk zekerheid. Er komt momenteel meer premie bij de fondsen binnen dan er aan uitkeringen uitgaat. Omdat er desondanks niet wordt geïndexeerd, zakt het vertrouwen weg in ons pensioenstelsel dat als het beste ter wereld wordt beschouwd. En als gevolg daarvan steekt ook de tegenstelling oud en jong de kop op. Ook hij bepleit een hogere rekenrente.

HOOP

Het publiek in het Openluchtmuseum vertrekt met gemengde gevoelens. Onzekerheid is troef, maar er gloort ook hoop. De kans lijkt groot dat de rekenrente omhoog gaat. Dat biedt ruimte voor indexatie en misschien wel het inhalen van achterstand. Daar is strijd voor nodig van de FNV en haar leden. Dat er veel op het spel staat, daar was Tuur Elzinga zich al van bewust, maar neemt die boodschap van de deelnemers aan de pensioenconferentie nog eens extra mee naar huis.

Met medewerking van René Hulst.

‘Veel arme ouderen, terwijl er zoveel geld in de fondsen zit’

Deel deze pagina