OUDERENZORG

‘Herwaardering ouderenzorg na corona’

APPLAUS IS NIET GENOEG

Tekst Andrew Groeneveld Beeld Milan Vermeulen

'DE CORONACRISIS TOONT AAN HOE DESASTREUS MARKTWERKING IN DE ZORG HEEFT UITGEPAKT'

Het halve land klapte de handen stuk voor de helden in ziekenhuizen, de thuiszorg en de verpleeg- en verzorgingshuizen. Maar met applaus houden we de zorg en het personeel niet overeind. Ook voor de ouderenzorg moet nu flink meer geld op tafel komen, vindt de FNV.

Dat het virus zo erg om zich heen zou slaan wist bijna niemand. Maar dat ons zorgstelsel door bezuinigingen extreem kwetsbaar geworden was en dat vooral ouderen in geval van nood het zwaar voor de kiezen zouden krijgen, kwam niet als een verrassing.

BEZUINIGINGEN

De FNV verzet zich al geruime tijd tegen de enorme bezuinigingsgolven, die de thuiszorg en de verzorgings- en verpleeghuizen de afgelopen jaren keihard hebben getroffen. Het is, vindt de bond, echt de hoogste tijd dat de politiek compleet anders naar de zorgsector gaat kijken. De crisis zorgt er onbedoeld voor dat bond steeds meer bijval krijgt.

DRUK OP ZORG

Eigenlijk is het merkwaardig dat voor herwaardering deze crisis nodig is. Iedereen zag hoe de druk op de zorg door toenemende personeelstekorten alleen maar toenam, terwijl de vraag naar zorg - onder meer door vergrijzing - steeds verder groeide. Anders gezegd, dat moest wel een keertje fout gaan. Dat de zorg ondanks de ongekende crisis piepend en krakend weet te functioneren, mag een wonder heten.

AFBRAAK

De afbraak van de ouderenzorg begon een jaar of vijf geleden, zegt Cor de Beurs, bestuurder van FNV Zorg en Welzijn. ‘In 2015 werden de Wmo en de thuiszorg bij de gemeenten over de schutting gekieperd. Daar kwam een enorme bezuiniging bovenop. De ouderen zouden langer thuis blijven wonen en dus kon er wel een paar miljard af.’

BUREAUCRATIE

Van dat plan kwam niets terecht. De bestuurder: ‘Want langer thuis? Dat kan natuurlijk alleen als je gelijktijdig in thuiszorg investeert. Als je oud en gebrekkig bent wil je niet zonder fatsoenlijke hulp achter de voordeur zitten. Wat gebeurde er? Gemeenten gingen zelf bepalen wat ze met de miljoenen gingen doen. Er kwamen extra ambtenaren, die idiote aanbesteding en een heleboel extra bureaucratie. Bovendien kochten gemeenten er soms lantaarnpalen van. Zie daar het probleem.’

LEGE VIJVER

Noodkreten vanuit de sector en van de FNV waren lang aan dovemansoren gericht. Daardoor ging nog meer bekwaam zorgpersoneel verloren, werden opleidingen stilgezet en raakte de vijver leger en leger. Eind vorig jaar protesteerde de bond nog tegen de zorgdirecties, die in hun wanhoop dan maar stagiaires voor de leeuwen gooiden om genoeg handen aan het bed te hebben.

MARKTWERKING FUNEST

Dat het kabinet nu echt een andere koers gaat varen is noodzakelijk, maar of dat ook gebeurt is allerminst zeker. De Beurs: ‘De coronacrisis toont wel aan hoe desastreus marktwerking in de zorg heeft uitgepakt. Rechtse kabinetten zijn er nu eenmaal niet voor de publieke sector. In het regeerakkoord zijn gewoon extra bezuinigingen ingeboekt.’

MEER GELD NODIG

Om uit de crisis te komen moet er juist snel extra geld op tafel komen, stelt de bestuurder. Om te beginnen moeten alle thuiszorgmedewerkers en anderen netjes doorbetaald krijgen, ook als het werk heeft stilgelegen. ‘Gebeurt dat niet, dan krijg je meer faillissementen en ontslagen. Het geld is nodig om al die mensen in dienst te houden.’ Vervolgens moet er geld komen om de gevolgen van de coronacrisis op te vangen. De Beurs: ‘De werkdruk is al idioot. De mensen komen overspannen uit de crisis en moeten nog harder lopen om de achterstand in te halen. De instellingen kampen met tekorten. Dat moet door overheid en verzekeraars gewoon betaald worden.’

APPLAUS

En de lange termijn? Ook daarover heeft Cor de Beurs geen twijfels. ‘Wie betaalt straks de rekening? We moeten echt voorkomen dat het rechtse kabinet vooral naar bedrijven gaat kijken en dat de publieke sector opnieuw de pineut is. Opleiden en veel betere arbeidsvoorwaarden, daar gaat het om. Applaus voor de werkers in de zorg is heel lief en ontzettend verdiend, maar met applaus alleen houden we de zorg niet overeind.’

'DE MENSEN IN DE ZORG KOMEN OVERSPANNEN UIT DE CRISIS'

‘M’n bange vermoeden is dat ouderen de dupe zullen zijn’

‘Vergeleken met vroeger is m’n werk veel technischer geworden en is er steeds minder tijd voor een praatje met een patiënt’, vertelt Annemarie Willems (43), verpleegkundige traumachirurgie en plastische chirurgie. ‘Er wordt puur zakelijk gekeken naar hoe een afdeling draait, niet naar hoe je de beste zorg kunt bieden. Verzekeraars zijn blij als we scorelijsten helemaal invullen, want dan is er goede zorg verleend. Ik denk dan: die tijd had ik beter aan een patiënt kunnen besteden. Nee, die privatisering was geen goed idee.’

‘Voor corona werkten we al op de toppen van onze tenen en dat is alleen maar erger geworden. Er moeten gewoon meer mensen bij. Vooral nu we de achterstand in de reguliere zorg weer moeten inlopen. M’n bange vermoeden is dat juist ouderen, die sowieso extra kwetsbaar zijn, de dupe zullen zijn en dat er duivelse keuzes moeten worden gemaakt.’

‘Veel geld gaat naar managers, maar daar wordt de zorg niet beter van’

‘Ik loop al vijftien jaar mee in verpleeghuizen en in de wijken’, vertelt Sandra van den Braak (46), verzorgende individuele gezondheidszorg. ‘Ik heb het in die tijd enorm zien verschralen. Vroeger had je voedingsassistenten, afdelingsassistenten en werden de mensen door professionals vermaakt, uitjes naar de markt en zo. Dat is allemaal weg.’ ‘Bij de mensen thuis zie ik vooral in deze tijd veel eenzaamheid. En angst om besmet te worden. Ze worden ook prikkelbaar. Ik snap dat allemaal best. Ik ben de enige die op bezoek komt. Zelf kan ik best een dagje alleen zijn, maar zij zitten al weken alleen, zonder uitzicht op beter.’

Wat er in de zorg anders moet? ‘De marktwerking moet eruit. Dat ten eerste. Ik sta ’s ochtends soms bij een appartement met auto’s van vier verschillende zorgaanbieders op het parkeerterrein. Het is allemaal zo versnipperd. Met één zorgorganisatie kun je veel efficiëntere routes rijden. Op de tweede plaats moeten er dingen centraal worden geregeld en niet door iedere instelling in eigen beheer. Neem bijvoorbeeld beschermingsmiddelen als mondkapjes, die moet je centraal regelen om de bevolking te beschermen. Dat is gewoon niet gebeurt.’ ‘En tot slot moeten er betere arbeidsvoorwaarden komen. Als je ziet dat bij sommige instellingen veel geld naar al die managers gaat, daar word je akelig van. Prima als het daarvan beter zou worden, maar dat is dus gewoon niet zo.’

‘Meer personeel is nodig, we kunnen niet harder werken dan dit’

‘Er is in de ruim veertig jaar dat ik in de zorg werk veel veranderd, zegt Herman Gijsbers (63), verpleegkundige op een longafdeling. ‘Maar het is ook minder geworden. Vroeger besteedde ik op een werkdag gemiddeld zeven uur aan een patiënt en deed ik een uur de administratie. Nu is er hooguit vijf uur voor patiëntenzorg en doe ik drie uur administratie. Iedere nies moet tegenwoordig afgevinkt worden.’ ‘En er is steeds minder personeel. Als vroeger een collega ziek werd kon je dat opvangen, bijvoorbeeld door harder te werken. Dat gaat niet meer, je loopt al de hele tijd hard. Je hebt dus meteen een probleem.’

‘Ik hoop dat we van de coronacrisis leren dat we extra personeel nodig hebben en dat het makkelijker moet worden om ons werk te doen. We verdienen niet weinig hoor, maar het is heel zwaar werk. Die combinatie zorgt ervoor dat niet veel mensen het willen doen.’

Deel deze pagina