ONDERZOEK

SENIOREN WILLEN ‘NODIG ZIJN’

Tekst Andrew Groeneveld Beeld Tina ten Bruggencate

Ouderen worden vaak op een hoop gegooid als één grote groep kwetsbare mensen. Wat ze aan levenservaring en talent in huis hebben wordt amper gezien, zegt Tina ten Bruggencate, onderzoeker bij Fontys.

Waarom deze groep?

‘Omdat we de neiging hebben deze ouderen over het hoofd te zien. Ik betrapte mezelf er ook op. Toen ik psychologie studeerde was er voor dit onderwerp weinig belangstelling. Het was niet sexy, alles is jong en snel. In coronatijd werd dat bevestigd. De groep werd in één keer weggezet. Zo van: zij zijn vooral kwetsbaar.’

Dat is niet goed?

‘Nee, natuurlijk niet. Het is juist een leuke, inspirerende en diverse doelgroep van mensen met vaardigheden en ervaringen, die net als iedereen verbonden, onafhankelijk en betekenisvol willen zijn. Ze worden slachtoffer van wat ik age-isme (discriminatie van ouderen, red.) noem. Dat we dat toelaten is raar, want we worden allemaal oud en willen dat prettig doen.’

Wat zijn de gevolgen?

‘Ouderen zijn gelukkiger als ze iets terug kunnen doen, met wijze raad bijvoorbeeld of als oppas of vrijwilliger. Wederkerigheid houdt ze gezien, geeft status en vervult die sociale behoefte. Er is een mooie spreuk die de lading helaas vaak dekt: als oudere heb je alle antwoorden, maar niemand stelt de vragen. Die tegenstrijdigheid is verdrietig, ook al omdat gelukkige mensen vaak gezonder zijn.’

Wat moet er anders?

‘We denken dat door ouderdom de focus zich beperkt tot het intieme netwerk, dus de familie en naaste vrienden. Maar voor veel mensen is het praatje met de buurman of het wekelijkse bezoek aan de bloemenzaak net zo belangrijk. Veel interventies zijn er vooral op gericht om ouderen met elkaar in contact te brengen. Denk aan bingo. Best leuk om een keer te doen, maar ik zou meer inzetten op hun talenten.’

Noem eens voorbeelden?

‘Er is bijvoorbeeld een café in Eindhoven waar ouderen taalles geven aan migranten en expats. Dat is een ontzettend groot succes. Repaircafés zijn ook een goed voorbeeld. Mijn oma had een naaiatelier, die haar in staat stelde om zich te verbinden met anderen.’

Welke rol speelt technologie?

‘Uit het onderzoek blijkt dat smartphones een belangrijke rol kunnen spelen bij het vervullen van sociale behoeften. Ze zijn niet zo geschikt voor nieuwe contacten, er ontstaat dan juist meer kans op eenzaamheid. Maar met mobieltjes en sociale media verrijken en versterken ze wel de bestaande contacten. Ook ouderen vinden smartphones leuk. Ze geven een veilig gevoel, onderweg en thuis. Ik ken mensen die iedere ochtend appen: ik leef nog hoor!’

Wat is jouw belangrijkste aanbeveling?

‘Er staat niet voor niets een geranium op de cover van mijn proefschrift. Mijn aanbeveling is dat mensen achter de geraniums vandaan moeten komen. Als samenleving moet je weten dat hun welbevinden verbetert door ze te zien. Ga het dus niet allemaal voor ze regelen, maar betrek ze erbij, vraag ze om hulp. Behandel ze volwaardig. Sommige ouderen zeiden tegen mij: ik ga liever dood door corona dan door eenzaamheid. Dat was wel veelzeggend.’