INKOMEN

Tweedeling AOW’ers dreigt

DOORWERKEN OMDAT HET MOET

Pien Heuts Beeld Marijn van der Waa

'ZZP'ERS EN FLEXWERKERS MOETEN TOEGANG KRIJGEN TOT PENSIOENREGELINGEN'

Een groeiende groep lager opgeleiden werkt na pensionering door, omdat ze financieel niet rondkomen. Daarom moet de AOW-uitkering omhoog en het nieuwe pensioenstelsel snel worden ingevoerd, zodat indexatie van de pensioenen in zicht komt.

De gepensioneerde krantenbezorger die stipt elke ochtend de krant door de bus duwt, doet dat wellicht om andere redenen dan ‘lekker bezig blijven’. Hetzelfde kan gelden voor de oudere koerier, de vuilnisophaler, chauffeur in het kleinschalig vervoer of de trambestuurder. Tussen 2003 en 2016 is het aantal AOW-gerechtigde werkenden in de leeftijd van 65 tot 74 jaar verdrievoudigd van 66.000 naar 180.000. Een derde daarvan doet dat dus uit financiële noodzaak. Anders redden ze het niet.

DOORWERKEN

Dat komt naar voren in een onderzoek van TNO en het Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt van de Universiteit Maastricht. ‘Het aantal lager opgeleiden dat doorwerkt stijgt veel sneller (met 238 procent) dan de groep hoger opgeleiden (183 procent)’, zegt onderzoeksleider Raymond Montizaan. ‘Werkenden met een lage opleiding zijn in de periode 2003-2016 drie keer vaker gaan doorwerken dan hoog- en middelbaar opgeleiden.’

LAAG INKOMEN

In totaal is het aantal AOW-gerechtigde doorwerkers gering: zo’n 300.000. Montizaan: ‘Vroeger waren het vooral de hoger opgeleiden, zoals rechters, architecten en kunstenaars die voor hun plezier doorwerkten. Nu zie je de groep mensen met een lager inkomen die uit financiële noodzaak doorwerkt toenemen. Ze hebben weinig pensioen opgebouwd door tijdelijke contracten, arbeidsongeschiktheid of werkloosheid, zijn zzp’er of hebben een onvolledige AOW-uitkering. Ook het niet indexeren van pensioenen blijkt een sluipmoordenaar voor minder draagkrachtige gepensioneerden.’

TWEEDELING

Montizaan waarschuwt voor een tweedeling. ‘Aan de ene kant werken hoger opgeleiden voor hun plezier en uit bevlogenheid door. Aan de andere kant zien we de groeiende groep lager opgeleiden die voor het geld door móet. De groep die meestal niet doorwerkt en dat ook niet hoeft of wil, is Jan Modaal. Die heeft doorgaans een lange loopbaan in vaste dienst achter de rug en een volledig pensioen opgebouwd.’

EXTRAATJES

De onderzoeker wil niet beweren dat de armoede onder sommige pensioen­gerechtigden per definitie toeneemt. ‘Maar de kosten van levensonderhoud zijn natuurlijk fors gestegen. En mensen proberen hun levenstandaard enigszins te behouden na pensionering. Ze willen die smartphone kunnen aanschaffen en een cadeau voor hun kleinkinderen kopen. Dan is een bijbaan soms noodzakelijk voor die ‘extraatjes’.’

Je moet natuurlijk wel in staat zijn door te werken na de steeds verder gestegen AOW-leeftijd, benadrukt Montizaan refererend aan het feit dat de AOW-leeftijd sinds 2013 stapsgewijs van 65 jaar naar 67 jaar in 2024 is gegaan. De pensioenpiek ligt inmiddels op 66 jaar.

VERDRINGING?

Gepensioneerden die uit noodzaak doorwerken en zo andere werknemers verdringen op de arbeidsmarkt, is volgens Montizaan niet aan de orde. ‘Vergeet niet dat er nog steeds sprake is van leeftijdsdiscriminatie. Uit ons onderzoek blijkt dat werkgevers in bijna alle gevallen voor een jongere sollicitant kiezen, ook al brengt een oudere veel relevante ervaring mee. De hogere arbeidsmarktparticipatie van 65- tot 69-jarigen in de periode 2000-2015 hing vooral samen met een krappe arbeidsmarkt.’

GATEN VULLEN

Een groot deel van de doorwerkende AOW’ers vult volgens de onderzoeker gaten in de arbeidsmarkt op. Montizaan: ‘Gepensioneerden springen vooral bij in sectoren waar tekorten zijn, zoals bijvoorbeeld in de dagbladbezorging, koeriersdiensten, distributie en het kleinschalig vervoer. Gemiddeld werken ze zo’n zestien uur, vaak met flexibele contracten. Verder zijn er natuurlijk veel zzp’ers die langer doorwerken, ook vaak voor het geld.’ Door het stijgende aantal zzp’ers en flexwerkers met onzekere contracten is het de verwachting dat het aantal mensen dat na pensionering onvoldoende inkomen of buffer heeft, de komende jaren zal toenemen.

INKOMEN OMHOOG

De AOW-uitkering moet, samen met het pensioen, voldoende inkomen opleveren om zonder bijwerken na de AOW-datum door te kunnen leven, zegt Willem Noordman, dagelijks bestuurder van de FNV. ‘Daarom moet de sterk achtergebleven AOW-uitkering (en het minimumloon) snel worden verhoogd. Hoe noodzakelijk aanvullende pensioenopbouw is, blijkt ook weer uit dit onderzoek. De vele zelfstandigen en flexwerkers moeten toegang krijgen tot pensioenregelingen die passen bij hun huidige inkomen. En door zo snel mogelijk het nieuwe pensioenstelsel in te voeren, wordt indexatie van de pensioenen ook weer normaler.’ Verder is het volgens Noordman noodzakelijk de kosten van levensonderhoud in de hand te houden. ‘De enorme stijging van woonlasten raakt ook ouderen ongenadig hard. Er ligt een grote rol voor de politiek om te zorgen dat het belang van mensen prioriteit krijgt boven het belang van de ‘markt’.’

'DE AOW-UITKERING EN DE PENSIOENEN MOETEN OMHOOG'

Doorwerken: waar moet je op letten?

Werk je door na je pensionering? Houd hier dan rekening mee:

  • Doorwerken na de AOW-gerechtigde leeftijd heeft geen nadelige gevolgen voor de hoogte van de AOW- of pensioenuitkering. Als je in loondienst blijft doorwerken bij dezelfde werkgever is het vaak mogelijk pensioen te blijven opbouwen tot de pensioenrichtleeftijd. Deze verschilt per pensioenfonds en is minimaal 66,4 en maximaal 68 jaar. Hierdoor krijg je dus levenslang een hogere pensioenuitkering. De AOW-leeftijd is nu 66 jaar en 4 maanden. In 2022 is dit 66 jaar en 8 maanden. Dit loopt verder op naar 67 jaar.
  • Na de AOW-gerechtigde leeftijd ben je niet langer verzekerd tegen werkloosheid of arbeidsongeschiktheid. Als je ziek wordt, krijg je nu nog dertien weken en straks (na een wetswijziging) nog maar zes weken loon doorbetaald. Ook kun je dan al na zes weken ontslagen worden.
  • Als AOW-gerechtigde betaal je minder belasting over je bruto-inkomen. Ook vervalt de AOW-premie. In de zogeheten ‘groene tabel’ op de site van de Belastingdienst staan de exacte percentages. Houd door de extra inkomsten uit werk rekening met bijbetaling bij de jaarlijkse belastingaangifte. Als je dit wilt spreiden, kun je een vooraanslag aanvragen.
  • Doorwerken na je pensioen kan gevolgen hebben voor toeslagen. Hoe hoger het inkomen, hoe minder recht op toeslagen en andersom. Via belastingdienst.nl kun je online een handige proefberekening maken en zien waarvoor je in aanmerking komt.

Meer informatie over doorwerken vind je in onze Rechtenwijzer Senioren.

Deel deze pagina