NOOIT TE OUD OM VAN GESLACHT TE VERANDEREN

‘EINDELIJK ZIJN WIE IK BEN’

Tekst Eva Prins Beeld Eveline van de Putte

‘De vrouw die ik van nature altijd al was, is nu ook aan de buitenkant zichtbaar’, zegt Chatalyn (75). Precies vijf jaar geleden onderging ze de geslachtsaanpassende operatie van man naar vrouw. ‘Achteraf had ik het veel eerder moeten doen. Maar ja, dat is niet terug te draaien.’

‘Ik ben van een generatie waarin transseksualiteit nauwelijks bekend was, laat staan bespreekbaar’, zegt Chatalyn in haar huis in Nijmegen, waar ze met haar negen katten woont. Sinds haar pubertijd houdt Chatalyn diep verborgen dat ze haar geslachtsdelen en mannelijkheid haat.

JEUGD

In haar jeugd is geen ruimte om het onderwerp aan te kaarten. ‘Toen ik nog thuis woonde, heb ik een keer een Schotse kilt gekocht. Toen mijn vader die zag, sloeg hij me.’ En ondanks dat ze heel close met haar moeder is, bespreekt ze ook met haar nooit dat ze zich eigenlijk meer vrouw voelt dan man. ‘Dat durfde ik niet.’

MANNENWERELD

Dus leeft Chatalyn na haar jeugd verder met haar geheim. ‘Ik drukte het weg en speelde toneel, omdat ik wilde zijn zoals de anderen.’ Dat houdt ze vol als ze tijdens en na haar studie HTS elektrotechniek en werktuigbouwkunde in een ‘echte mannenwereld’ terechtkomt.

VROUWELIJK

Een paar jaar na haar vervroegde pensionering krijgt Chatalyn pas haar eerste relatie, met de tien jaar oudere Mary. ‘Het viel haar wel op dat ik veel vrouwelijke eigenschappen had, bijvoorbeeld in mijn manier van reageren. Zij was juist heel stoer. Misschien ging het daardoor wel zo goed.’ Bijna tien jaar zijn ze samen als Mary in 2009 vrij plotseling overlijdt.

SCHOTSE KILT

Tijdens de relatie met Mary draagt Chatalyn steeds vaker een Schotse kilt met toebehoren. Zo’n Schotse outfit voelt ‘veiliger’ dan een rok of jurk, analyseert ze achteraf. ‘Het is immers gemaakt voor mannen.’ Op een gegeven moment loopt ze er elke dag in. Ook gaat Chatalyn steeds meer lezen over transseksualiteit, een onderwerp dat altijd al haar interesse had. ‘Het werd me steeds duidelijker dat ik niet de rest van mijn leven verder wilde als man, in een lichaam waarin ik me niet voel zoals ik werkelijk ben.’

‘MIJN VADER SLOEG ME TOEN HIJ M'N SCHOTSE KILT ZAG’

OPLUCHTING

Dit proces ontgaat ook haar beste vriendin Riet niet. Op een dag kaart zij het voorzichtig aan en dan komt eindelijk het hoge woord eruit. ‘Het voelde als een enorme opluchting’, vertelt Chatalyn. Op advies van Riet, gaat ze naar de huisarts en die stuurt haar door naar de genderkliniek van de Vrije Universiteit (VU) in Amsterdam.

DREMPEL OVER

Zo vrouwelijk mogelijk, in een lange zwarte jurk, gaat Chatalyn naar het intakegesprek. ‘Ik dacht: dan ben ik die drempel maar vast over.’ Een week later hoort ze dat ze in traject mag. ‘Ik ben gelijk met Riet gaan winkelen. Ik heb gaatjes in mijn oren laten zetten en vrouwenkleding gekocht. Ik voelde me bevrijd. Eindelijk kon ik mezelf zijn.’

OPERATIE

Het hele transitietraject duurt zo’n drie jaar en bestaat uit gesprekken met een psycholoog, gevolgd door hormoonbehandelingen en een geslachtsaanpassende operatie. ‘Ik heb nooit getwijfeld en wist ook gelijk: nu ik eindelijk zo ver ben, wil ik ook het hele proces ondergaan, van A tot Z’, vertelt Chatalyn. Haar leeftijd, ze was toen al over de zeventig, was daarbij nooit een issue. Niet voor haarzelf en niet voor de VU. ‘Ze kijken of je het echt zeker weet en je moet gezond genoeg zijn om de operatie aan te kunnen, maar dat staat los van leeftijd.’

DUBBELLEVEN VOORBIJ

‘De operatie was de kers op de taart’, zegt ze. ‘Ik voelde me nadien blij en opgelucht. Het dubbelleven was voorgoed voorbij, de metamorfose was compleet.’ Ze gaat dan al een paar jaar door het leven als Chatalyn. Haar nieuwe naam en geslacht laat ze nog voor de operatie officieel vastleggen in haar geboorteakte en ook in haar paspoort en rijbewijs aanpassen. ‘Nu was ik formeel vrouw.’

'NEPVROUW'

De transitie heeft haar absoluut gelukkiger gemaakt, zegt ze. ‘Ik voel me niet meer geremd, eindelijk kan ik zijn wie ik ben.’ Maar makkelijk is het niet altijd. Ondanks dat ze zich liefst ‘zo onopvallend mogelijk’ kleedt, hoort ze soms toch opmerkingen of scheldwoorden als ‘nepvrouw’ of ‘verklede vent’, draaien mensen hun hoofd of wordt ze aangestaard. ‘Dat probeer ik te negeren’, zegt ze.

GOEDE REACTIES

Gelukkig heeft ze sociale contacten door heel Nederland vanwege haar betrokkenheid bij een groot aantal verenigingen. Toen ze in transitie ging, vertelde Chatalyn het al vrij snel aan alle clubs waar ze actief is. ‘Vrijwel overal werd goed gereageerd’, zegt ze. ‘Bij hen gaat het om wie je bent en om je kennis, niet om of je man of vrouw bent. Zo zou het overal moeten zijn.’

NIEUWE NAMEN

Een uitgebreider levensverhaal van Chatalyn staat in het boek Nieuwe Namen. In dit boek van Eveline van de Putte staan nog zeventien andere verhalen van transgender ouderen. Van de Putte maakte met Erik Alkema ook een aantal filmportretten van transgender senioren. Op www.transgenderouderen.nl kun je de portretten bekijken.

TOUR D'AMOUR

Om aandacht te vragen voor seksuele en genderdiversiteit reist Van de Putte samen met een oudere dragqueen en roze senioren door het land. Deze Tour d’Amour, met verhalen en liedjes, wordt uitgevoerd voor onder meer professionals, vrijwilligers en studenten in zorg en welzijn. Op www.evelinevandeputte.nl lees je er meer over.

Deel deze pagina