GESCHIEDENIS

Terug in de tijd

SAMEN TEGEN DE KRUISRAKET

Tekst Peter Beekman Beeld Duncan De Fey, Hanne Van Der Woude, Rob Croes/Anefo

‘WIM KOK WILDE EERST NIET MEEDOEN’

Momenten in de geschiedenis die je niet meer vergeet. De grootste demonstratie ooit is daar een van. In 1983 trokken 550 duizend mensen naar het Malieveld in Den Haag om de komst van de kruis­raket te stoppen. De FNV en haar leden deden mee.

Het was de Koude Oorlog. NAVO en Oostblok hielden elkaar nauwlettend in de gaten. De spanning liep op in de jaren 70. Het kabinet-Van Agt nam een principebesluit tot het plaatsen van kruisraketten in Woensdrecht. Premier Lubbers zette dat besluit door.

ONRUST

Maar de onrust onder de bevolking nam toe. In november 1981 was de eerste demonstratie op het Museumplein in Amsterdam. Georganiseerd door het Interkerkelijk Vredesberaad (IKV). Met de oprichting van Komitee Kruisraketten Nee (KKN) het jaar daarop verbreedt het verzet zich. Ook de FNV sluit zich aan.

WIM KOK

Bestuurder Dick de Graaf (76) zit in het organiserend comité van de bond. ‘Dat wij meededen was niet vanzelfsprekend en ging zeker niet vanzelf. Wim Kok, toenmalig voorzitter van de federatie, was niet enthousiast. Dat was hij nooit. Mient-Jan Faber van het KKN ging praten met Kok en uiteindelijk ging hij om.’

VREDE

‘In heel Nederland woedde een discussie over vrede en ontwapening’, vertelt De Graaf. ‘Er was een groeiend bewustzijn, althans binnen het progressieve deel van de samenleving. Als maatschappelijke organisatie moesten wij daar actief in deelnemen. Dus we gingen informeren en mobiliseren. Er zijn tienduizenden FNV’ers bij de demonstratie komen opdagen.’

SUCCES

‘Van de dag zelf heb ik niet veel mee gekregen, slechts flarden staan mij bij. Want ik had het veel te druk met dingen regelen. Wat ik me nog wel kan herinneren is dat de sfeer goed was, kameraadschappelijk. Het was ook een bijeenkomst waar hele families kwamen. Er viel geen onvertogen woord. De mensen waren strijdbaar, maar niet agressief.’

COMPROMIS

‘Een gevoel van overwinning had ik eerlijk gezegd niet. Ik was voornamelijk blij dat alles goed gelukt was. De manifestatie op zich was een succes. Het politieke effect? Tja. De kruisraketten werden niet meteen geplaatst. Er kwam een Lubberiaans compromis.’

‘DE MENSEN WAREN STRIJDBAAR, MAAR NIET AGRESSIEF’

‘Den Haag was een mensenmassa’

Gert Könemann (77), lid van FNV Senioren, was er destijds bij. ‘Het is voor mij heel ver weg in mijn geheugen. Lang geleden, bijna veertig jaar. Ik was toen ontwerper bij Philips van software voor machines voor de chipsproductie.’

FILES

‘Als ik het me goed herinner hadden de mensen van het districtskantoor in Gelderland bussen en broodjes geregeld. Dat was toen nog de Industriebond NVV. We hielden tussen de diverse bussen met walkie talkies contact met elkaar. Het duurde lang voordat we uiteindelijk in Den Haag aan kwamen, want we stonden aan één stuk door in de file. Iedereen was op weg naar de demonstratie.’

MASSA

‘De bus werd ergens geparkeerd en we gingen op weg richting Malieveld. Het was droog, en niet te warm: een goed demonstratieweertje. Met al die mensen moet het niet te warm zijn. Heel Den Haag was een mensenmassa. Dat was echt ongelofelijk om te zien.’

OVERWINNAARS

‘We voelden ons als geweldige overwinnaars. Heel progressief Nederland sloot zich aan. Niet alleen de linkse partijen, maar ook groepen als Pax Christi en Vrouwen voor de Vrede. Het was echt een brede volksbeweging van mensen die tegen de atoombom waren en dus ook tegen de plaatsing van de kruisraketten. Dat was een geweldig gevoel.’

MOED

‘Nu gaat de wereld veranderen! Nee, zo naïef en jong was ik niet meer, ik was 39. Maar ik kreeg weer goede moed. Je kunt er weer tegenaan. Die kruisraketten kwamen er niet, dus de demonstratie had effect. In eerste instantie. Later bleek dat dat in het geheim er toch nog atoomwapens lagen, in Volkel geloof ik.’

‘De sfeer was meteen goed’

Ook aanwezig op het Malieveld: FNV Seniorenlid Berry van Driel (68), die 42 jaar bij Heinz (voorheen Honig) werkte. ‘Met een clubje ging ik vanuit Nijmegen met de trein naar de demonstratie. Kostte 25 gulden, geloof ik. In de trein was het druk. Allemaal naar Den Haag! Dat was indrukwekkend. De sfeer was meteen goed. Je had direct een band, en je voelde je verbonden vanwege het gezamenlijke doel.’

GEZELLIG

‘Mensen waren heel verschillend: oud en jong, alternatievelingen, van alles wat. Het was gezellig, boterhammen mee maar niet te veel, want je kon ergens onderweg ook wel wat eten. En goede schoenen natuurlijk, want je staat en loopt de hele dag.’

EENSGEZIND

‘Vanuit Den Haag Centraal doken we meteen de meute in van het Malieveld. Van de speeches heb ik weinig meegekregen. We liepen rond, namen pamfletten en flyers aan, praatten met anderen. Wat me opviel was dat er geen rechtse demonstranten waren. In de eerste demonstratie in Amsterdam in 1981 vloog er bijvoorbeeld een vliegtuigje van de JOVD boven de stad met een pro-kruisrakettenboodschap. In Den Haag niet. We waren allemaal eensgezind.’

TOEVAL?

‘Opeens zag ik vier nichtjes uit Angeren van me. Ze liepen voor ons, ik tikte ze op de schouder. Dat was leuk, zoiets vergeet je nooit. Tussen al die honderdduizenden mensen! Toeval. Nou ja, toeval bestaat niet.’

BITTERZOET

‘De demonstratie was een succes, een overwinning. Later bleek dat dat er stiekem toch nog atoomwapens op Nederlands grondgebied te liggen. Dus de overwinning was bitterzoet, dat kun je wel zeggen.’

Deel deze pagina